Bu yaklaşım:

• Omurilik felcini tedavi ettiğini iddia etmez,
• Her hastayı yürütmeyi vaat etmez,
• Ama uygun hastalarda yaşam kalitesini artırabilecek potansiyelleri bilimsel olarak araştırır.

Omurilik felciyle yaşamak, sabır ve dayanıklılık gerektirir. Bugünün bilimi, mucizeler sunmaktan çok; küçük ama anlamlı kazanımların peşindedir. Elektriksel omurilik uyarımı da bu anlayışın bir ürünüdür: Herkes için değil, ama bazı hastalar için yeni bir ihtimali dikkatle ve bilimsel ölçütlerle değerlendirme çabasıdır.

Soru: Omurilik Felci Alanında Elektriksel Uyarım yöntemi İsviçre dışında uygulanıyor mu?

Cevap: Omurilik felcinde elektriksel uyarım yaklaşımları, özellikle son yıllarda İsviçre Lozan Üniversitesi merkezli çalışmalarla bilimsel literatürde görünür hale gelmiştir. Bu çalışmalar, çok disiplinli ekipler ve ileri teknoloji altyapısı gerektiren uygulamalardır.

Türkiye’de veya başka ülkelerde bu yöntemi uyguladığını ifade eden merkezlerle karşılaşıldığında, kişisel iddialardan çok aşağıdaki kriterlerin dikkate alınması önemlidir:

1. Bilimsel yayın geçmişi
2. Multidisipliner ekip yapısı
3. Kullanılan teknolojinin niteliği
4. Hasta seçiminde izlenen objektif ölçütler

Literatürde bildirilen sonuçlar, bu yaklaşımın her hastada etkili olmadığını, ancak doğru seçilmiş hasta gruplarında anlamlı kazanımlar elde edilebildiğini göstermektedir.

Bu nedenle süreç, tek bir işlemden çok aşamalı ve denetimli bir değerlendirme modeli olarak ele alınmalıdır.

“Zaten kaybedecek bir şeyim yok” düşüncesiyle yapılan plansız girişimler;

• Zaman kaybına,
• Fiziksel ve psikolojik hayal kırıklığına,
• Bilimsel olarak daha uygun olabilecek yöntemlerin gecikmesine

neden olabilir. Bu nedenle her adımın ölçülebilir ve objektif kriterlere dayanması önemlidir.

Omurilik felci bağlamında SCS’nin önemi şuradan gelmektedir:

• Hasarlı bölgenin altında kalan ve anatomik olarak sağlam olan omurilik segmentlerinin
• Elektriksel olarak uyarılabilmesi

Son yıllarda yapılan çalışmalarda, uygun hastalarda bu uyarıların ek bir kazanım olarak bazı işlevsel hareketleri tetikleyebildiği gösterilmiştir.

Uluslararası yayınlarda bildirilen verilere göre:

• SCS uygulanan omurilik felçli hastaların yaklaşık % 40’ında kas aktivasyonu artışı,
• Yaklaşık % 40’ında ayakta durma veya adım benzeri hareketlerde iyileşme,
• Otonom fonksiyonlarda (dolaşım, mesane, barsak) daha düşük oranda olsa da ikincil olumlu etkiler

rapor edilmiştir.

Bu oranlar hasta seçimine, hasarın düzeyine ve rehabilitasyon yoğunluğuna bağlı olarak değişmektedir.

Soru: Omurilikte “yürüme hücreleri” gerçekten var mı?

Cevap: Evet. Omuriliğin bel bölgesine yakın segmentlerinde, yürüyüşü düzenleyen karmaşık sinir ağları (central pattern generators) bulunduğu bilinmektedir. Omurilik hasarında sorun çoğu zaman bu hücrelerin yok olması değil; beyinden gelen sinyallerin bu bölgeye ulaşamamasıdır. Elektriksel uyarımın hedefi, bu ağları yeniden işlevsel hale getirmeye çalışmaktır.

Son yıllardaki yenilik ise;

• Bu uyarıların kişiye özel ayarlanabilmesi,
• Yalnızca ağrı kontrolü değil, işlevsel hareket potansiyelinin de değerlendirilmesi

olmuştur.

Omurilik Uyarımı Süreci Nasıl İlerler?

1. Doğru hasta seçimi
   • Klinik muayene
   • Elektronörofizyolojik ölçümler
   • Radyolojik değerlendirme
2. Geçici dış uyarılarla deneme süreci
   • Yaklaşık 6 hafta
   • Yoğun fizik tedavi eşliğinde
3. Yanıt varsa kalıcı sistem
   • Sürekli uyarı verebilen sistemin en uygun uyarı örüntülerinin saptanması
   • Uygulama sonrası rehabilitasyon
4. Kişiselleştirilmiş ayarlamalar
   • En az 12 hafta süren takip ve optimizasyon

“Omurilik Felci Alanında Elektriksel Uyarım Yaklaşımı” Ne Vaat Etmez?

Bu yöntemin:

• Omuriliği onaracağı,
• Her hastayı yürüteceği,
• Kesin ve kalıcı bir sonuç sağlayacağı

iddia edilmez. Amaç; uygun hastalarda, ölçülebilir kazanımlar elde edilip edilemeyeceğini bilimsel olarak ortaya koymaktır.

Ancak bu durum, omurilik felci olan bireylerin hiçbir işlevsel kazanım elde edemeyeceği anlamına da gelmez. Uygun seçilmiş bazı hastalarda, başka bir kişinin yardımı olmaksızın ayağa kalkma ve adım atma benzeri işlevsel hareketlerin ortaya çıkabildiği bilimsel çalışmalarda gösterilmiştir.

Soru: Kök hücre tedavisi omurilik felcinde işe yarıyor mu?

Cevap: Kök hücre tedavileri omurilik felci için uzun yıllardır araştırılmaktadır. Ancak bugüne kadar yayımlanan klinik çalışmalar, kök hücre uygulamalarının omurilik hasarında güvenilir ve tekrarlanabilir bir iyileşme sağlamadığını göstermektedir.

• Yaklaşık 30 yılı aşkın süredir yürütülen çalışmalarda
• İnsan omuriliğinde işlevsel sinir bağlantısının yeniden kurulabildiğini gösteren
• Güçlü klinik kanıtlar elde edilememiştir

Bu nedenle güncel bilimsel rehberlerde kök hücre tedavileri, omurilik felci için standart veya önerilen bir tedavi yöntemi olarak yer almamaktadır.

• Kesin iyileşme vaat etmez,
• Her hastada aynı sonucu garanti etmez,
• Ancak bilimsel kriterlerle seçilmiş hastalarda gerçekçi kazanımlar sağlayabilir.

Bu süreçte hastanın:

1. Rehabilitasyona uyumu
2. Kararlılığı ve motivasyonu
3. Klinik ekiple iş birliği

son derece önemlidir.

Uluslararası yayınlarda, uygun hasta gruplarında:

• Yaklaşık % 40 oranında kas aktivasyonunda artış,
• Yaklaşık % 40 oranında ayakta durma veya adım benzeri hareketlerde iyileşme,
• Otonom fonksiyonlarda (mesane, dolaşım vb.) daha düşük oranlarda ikincil kazanımlar bildirilmiştir.

• Cilt üzerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla
• Hasar nedeniyle beyinle bağlantısı zayıflamış olan alt omurilik segmentlerine
• Kontrollü elektrik akımları uygulanır

Bu uyarılar, servokontrollü ve yapay zeka ile ayarlanan bir sistemle yönetilir.

Elektriksel Omurilik Uyarımı Nasıl Etki Gösterir?

1. Hasarlı bölge onarılmaz
2. Hasarın altındaki sağlam sinir ağları hedeflenir
3. Yürüme ile ilişkili sinir ağları (central pattern generators) uyarılır
4. Yoğun fizik tedavi ile birlikte, bu ağlar yeniden işlevsel hale gelmeye eğitilir

Soru: Bu yöntemin “devrim” olarak görülmesinin nedeni nedir?

Cevap: Asıl yenilik, elektriksel uyarıların:

• Hastanın anatomisine
• Hedeflenen hareket tipine
• Rehabilitasyon sürecindeki ilerlemeye

göre kişiselleştirilebilmesidir. Bu sayede bazı hastalarda:

• Ayakta durma
• Adım atma
• Denge kontrolü

gibi işlevsel kazanımlar elde edilebilmektedir.

Soru: Bu yöntemin başka faydaları var mı?

Cevap: Yayınlarda, işlevsel hareketlere ek olarak:

• Mesane kontrolü
• Cinsel işlevler
• Vücut ısısı ve tansiyon düzenlenmesi

gibi alanlarda ikincil iyileşmeler bildirilmektedir. Ancak bu etkiler her hastada görülmez ve bireysel farklılıklar gösterebilir.